Deniz Baran – Serbestiyet
Gazze’de BM Genel Sekreteri’nin dahi çaresizce çağrılar yapmanın ötesine geçemediği bir ortamda bir uluslararası mahkemenin çıkıp sihirli bir değnekle saldırıları durdurması ve adalet dağıtması mümkün değil. O hâlde Güney Afrika’nın bu hamlesine dair mucizevi beklentiler içine girmeden Uluslararası Adalet Divanı’nda (UAD) başlatılacak sürecin etki sınırlarını ve bu sınırların genişletilmesine biraz dahi olsa nasıl katkıda bulunulabileceğini tahlil etmek daha anlamlı. UAD Statüsü’nün 63. maddesi antlaşmaya taraf tüm devletlere davaya katılma hakkı veriyor. Rusya’ya karşı Ukrayna’nın açtığı davaya bu usulü kullanarak 32 devlet katıldı. Soykırım Sözleşmesi’ne 1950’den beri taraf olan Türkiye’nin de İsrail’e karşı Güney Afrika’nın açtığı davaya katılması mümkün.
2023’ün son günlerine girerken gündemin en tepesine tırmanan olaylardan biri, Güney Afrika Cumhuriyeti’nin Uluslararası Adalet Divanı (UAD) nezdinde İsrail aleyhine dava açması oldu. Aylardır İsrail’in Filistin’deki dehşet verici ve ardı arkası kesilmeyen saldırıları karşısında uluslararası kamuoyunda haklı olarak “uluslararası hukukun elinden gelen hiçbir şey yok mu?” sorusu yankılanıyorken işin içine “Dünya Mahkemesi” olarak anılan UAD’nin girmesi bir an olsun “acaba mı” dedirtti.
Esasında, uluslararası hukukun detaylı kurallarına, uluslararası uyuşmazlık çözüm mekanizmalarının onlarca maddelik usuli düzenlemelerine vakıf olmasa da sağduyu sahibi herkes içten içte biliyor ki BM Genel Sekreteri’nin dahi çaresizce çağrılar yapmanın ötesine geçemediği bir ortamda bir uluslararası mahkemenin çıkıp sihirli bir değnekle saldırıları durdurması ve adalet dağıtması mümkün değil. O hâlde Güney Afrika’nın bu hamlesine dair mucizevi beklentiler içine girmeden UAD’de başlatılacak sürecin etki sınırlarını ve bu sınırların genişletilmesine biraz dahi olsa nasıl katkıda bulunulabileceğini tahlil etmek daha anlamlı. Bu tahlile yardımcı olması amacıyla söz konusu dava sürecinin ana hatlarını izah etmeye çalışalım.
- Güney Afrika, hangi esasa dayanarak dava açtı?
- UAD’ye başvurarak dava açabilmenin hukuki dayanağı nedir?
- Neden sadece soykırıma dair ihlaller davaya konu ediliyor da insanlığa karşı suçlar, savaş suçları gibi başkaca ihlaller dava dilekçesinde yer almıyor?
- Soykırım suçlamalarına dayanak teşkil eden eylem ve ihmaller neler?
- Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ile UAD yargılamalarının farkı nedir?
- UAD’ye yapılan başvurudan sonra süreç nasıl ilerleyecek?
- Güney Afrika’nın açtığı davaya başka devletler nasıl destek verebilir?
